Analiza statystyczna (cz. 1) - ryzyko względne

Analiza statystyczna (cz. 1) - ryzyko względne

 

Wielkością, która określa stosunek prawdopodobieństwa zajścia danego zdarzenia (w tym przypadku wystąpienia choroby, śmierci, lub innego przypadku patologicznego) w grupie badanej względem grupy odniesienia (grupa kontrolna) jest ryzyko względne. Ryzyko względne (RR – relativerisk) jest wielkością, która pozwala na ocenę o ile prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia w grupie pacjentów ze zmianami chorobowymi jest różne (większe/mniejsze) w porównaniu z grupą kontrolną. Warto zaznaczyć, że RR należy do grupy metod biostatystycznych EBM (evidenced- basedmedicine), czyli medycyny opartej na faktach. Ocena ryzyka wystąpienia choroby w metodzie RR jest dokonywana za pomocą tzw. Tabeli czteropolowej w której dzieli się wszystkie osoby objęte obserwacją: ilość chorych, którzy byli poddani działaniu czynnika wywołującego zmiany patologiczne, ilość chorych, którzy nie mieli do czynienia z czynnikiem chorobotwórczym, narażona grupa kontrolna i nienarażona grupa kontrolna.

 

Należy zaznaczyć, iż ryzyko względne należy do względnych miar zależności statystycznych (obok min. Ilorazu szans, ilorazu współczynników, czy częstości).

 

W przypadku RR rozróżniamy trzy zasadnicze możliwości:

 

  • RR > 1 – dodatnia zależność- czynnik badany wywołuje dane schorzenie (bardzo często podaje się tu przykład zależności zachorowań na raka płuc względem palaczy)

- 1,1 - 1,6 - mała szkodliwość;

-1,7 - 2,5 - średnia szkodliwość;

>2,7 - duża szkodliwość;

 

  • RR=1 –brak zależności;

 

  • RR <1 –ujemna zależność- czynnik badany nie wywołuje schorzenia (w danym przypadku), co więcej powoduje jego redukcję (np. występowanie nadwagi względem zdrowego trybu życia)

- 0 - 0,3 - duży efekt ochronny;

- 0,4 - 0,5 - średni efekt ochronny;

- 0,6 - 0,9 - mały efekt ochronny;

 

W zastosowaniach analizy statystycznej w medycynie ryzyko względne jest użyteczną metodą oceny wpływu danego czynnika (np. promieniowania) na ryzyko wystąpienia choroby (tutaj: szpiczak mnogi). Jako przykład niech posłuży hipotetyczne badanie: Czy istnieje relacja pomiędzy występowaniem szpiczaka mnogiego, a wykonywaniem zawodu związanego z narażeniem pacjenta na ekspozycję promieniowania jonizującego (technicy RTG, fizycy, radiolodzy).

 

  Narażony na promieniowanie jonizujące

Nie narażony na promieniowanie

jonizujące

Ogółem
Wystąpienie szpiczaka mnogiego (Myelomamultiplex) 130 70 200
Grupa kontrolna 1870 7930 9800
  2000 8000 10000

 

Ryzyko względne obliczamy ze wzoru:

 

 

 

 

Wartość 3,4 oznacza, że ryzyko wystąpienia szpiczaka u osób narażonych na promieniowanie jest 3,4 razy większe niż u osób, które nie mają styczności z promieniowaniem.

 

Z tabeli można wyliczyć nie tylko ryzyko względne, ale i iloraz szans- stosunek szans wystąpienia danego zdarzenia w jednej grupie do szansy jego wystąpienia w innej:

 

 

 

Błąd standardowy (przybliżony) liczy się w następujący sposób:

 

 

 

 

Wzory ogólne opisujemy następująco:

 

1. Tabela wyników:

  Czynnik ryzyka Brak czynnika chorobotwórczego Ogółem
Choroba/ przypadłość A B alfa
Grupa kontrolna C D beta
SUMA: A + C B + D alfa + beta

 

2. Ryzyko względne:

 

 

 

 

3. Iloraz szans:

 

 

 

 

4. Błąd standardowy:

 

 

 

Autor opracowania: Jeremiasz Pilarz (BioStat)

Biostat. More than statistics.

ul. Kowalczyka 17
44-206 Rybnik

Tel: (+48) 32 42 21 707
Tel. kom.: (+48) 668 300 664
e-mail: biuro@biostat.com.pl

24h Sondaż Profesjonalne analizy statystyczne